Winkelmandje

Dit artikel zit al in uw winkelwagentje. Wanneer u meerdere exemplaren wilt bestellen kunt u dat doen via

Er zijn geen artikelen in het winkelmandje.

Reformatie vandaag

Reformatie vandaag

500 jaar Hervorming in de context van het debat met Rome en nieuwe vormen van doperse radicaliteit

dr. Klaas van der Zwaag

Genre:Theologie
ISBN:9789402902792
Druk:1e druk
Pagina's:1740
Bekijk eerste pagina's
Reformatie vandaagSluiten
Uitverkocht

Dit boek is helaas niet meer via deze site te verkrijgen.

Uw plaatselijke boekhandel kan het boek nog wel op voorraad hebben.

In winkelmandje leggen
Gebonden
In winkelmandje
1 dag

€ 79,95

De herdenking van 500 jaar Reformatie in 2017 is een gebeurtenis die wereldwijd de aandacht trekt. Deze tweedelige studie belicht de Reformatie in het kader van een tweevoudige strijd: enerzijds tegen de Rooms-Katholieke Kerk en anderzijds tegen vrije anabaptistische (doopsgezinde) en spiritualistische stromingen. In 2025 wordt 500 jaar doperdom internationaal herdacht, dit naar aanleiding van de eerste doperse gemeente in Zwitserland in 1525.

Deze studie volgt dit tweevoudige debat door de eeuwen heen tot op de huidige tijd. De schrijver stelt ten slotte de vraag hoe de Reformatie in déze tijd gestalte zou kunnen krijgen, in een nieuwe context van enerzijds een veranderde Rooms-Katholieke Kerk en anderzijds nieuwe ‘doperse’ en charismatische vormen van kerk-zijn. De schrijver is van mening dat de Reformatie van de zestiende eeuw nog steeds een rijke inspiratiebron is voor de huidige kerk en theologie.

2017_0321_-_Persbericht_Reformatie_vandaag_dr._Klaas_van_der_Zwaag.pdf

2017_0321_-_Bijlage_persbericht_Reformatie_vandaag_dr._Klaas_van_der_Zwaag.pdf


Recensies

Reformatie vandaag

Protestants Nederland | Maart 2017

Al dertig jaar houdt kerkjournalist bij het Reformatorisch Dagblad dr. Klaas van der Zwaag zich bezig met de verhouding Rome-Reformatie. Niet alleen Rome is daarmee in die jaren voor hem dichterbij gekomen. Ook het doperse front waarmee de Reformatie zich in de zestiende eeuw had te verhouden, weet hij steeds meer te waarderen; hij ziet dat als een vorm van radicaal christendom dat ernst maakt met de levensheiliging.

Beide fronten bracht hij de afgelopen jaren in kaart met als resultaat een in april te verschijnen studie van zijn hand: Reformatie vandaag. 500 jaar Hervorming in debat met Rome en nieuwe vormen van doperse radicaliteit. We spreken met Van der Zwaag naar aanleiding van dit boek over zijn oecumenische weg in de kerk. Na drie decennia is de kerkredacteur het nog lang niet moe: “Het intrigeert mij nog steeds behoorlijk dat je overal gelovigen tegenkomt met wie je verwantschap voelt.” Herkenning met gelovigen ‘overal’ impliceert voor Van der Zwaag dus ook herkenning in die stromingen die de fronten vormden waar de Reformatie tegen streed in de zestiende eeuw: Rome en de dopers. Van der Zwaag: “Ik heb alle documenten van het Tweede Vaticaanse Concilie (1962-1965) doorgeploegd. Wat mij opvalt, is dat de Bijbel een steeds centralere plaats heeft gekregen in de Rooms-Katholieke Kerk. Ook het schema natuur-genade is er inmiddels doorbroken; bij Rome gaat het eveneens om een God die zich openbaart. Daarbij is er inmiddels sprake van een grote herwaardering voor Luther.” Het wordt dan ook tijd dat we bepaalde protestantse clichés over Rome achter ons laten, vindt Van der Zwaag. Het idee dat een rooms-katholiek door goede werken zalig moet worden bij voorbeeld. “Dat is echt een karikatuur. Ook de Rooms-Katholieke Kerk zet in bij de genade van God. Het is niet terecht deze kerk pelagianisme of semi-pelagianisme te verwijten. Wel heeft een rooms-katholiek een positiever mensbeeld dan een gereformeerde; een mens is in staat om op Gods genade te antwoorden. Maar we moeten begrijpen dat Rome beducht is voor een geloof zonder de werken. Het idee dat de mens totaal verdorven is, zou immers makkelijk kunnen leiden tot het ontlopen van verantwoordelijkheid.” Fantoom Van der Zwaag vindt het kwalijk om oude tegenstellingen te blijven herhalen. “De tegenstellingen zijn ontstaan ten tijde van het Concilie van Trente (1545 -1563). Rome bestreed Luther, maar men had zijn werken nauwelijks gelezen en begreep zijn intentie ook niet. Men bestreed eigenlijk een fantoom. Als je elkaar bestrijdt, terwijl je elkaar niet kent, krijg je stereotypen en karikaturen. Er is nu ook bij Rome veel meer inzicht gekomen in het debat van toen. Men beseft nu dat Luther best wel een punt had toen hij zich te weer stelde tegen het boete- en biechtsysteem in zijn tijd, waarbij vergeving afhing van de mate van berouw die de boeteling had. We moeten deze ontwikkelingen eerlijk erkennen.” Het overbruggen van die oude tegenstellingen heeft de meeste kans van slagen op het grondvlak, aldus Van der Zwaag. “Ik ben geraakt door het boek Een in de levende Christus van ds. H. J. Hegger, met een voorwoord van kardinaal Simonis. Hegger heeft mij wel eens persoonlijk gezegd veranderd te zijn ten aanzien van Rome door het doen van Bijbelstudie met rooms-katholieken. Dan ontdek je dat je elkaar als medebroeder en -zuster in Christus erkent. Vandaaruit kun je elkaar vinden om vervolgens door te praten over verschillen die er altijd blijven tussen Rome en Reformatie.” Van der Zwaag zoekt in het tweede deel van zijn boek de verbinding met charismatische stromingen. “De dopers of anabaptisten trokken in de tijd van de Reformatie de uiterste consequentie van het sola scriptura; ze wilden zich niet verbinden met wereldlijke macht, zoals de mainstream-reformatie dat wel deed. Verzwagering met macht is gevaarlijk, dat hebben we gezien toen het christendom in de vierde eeuw met de bekering van keizer Constantijn de Grote (274-337) staatsgodsdienst werd. Het doperdom is in grote lijnen een Bijbelse beweging geweest, al heb ik grote bezwaren tegen hun verwerping van de kinderdoop. De vervolging van hen door medeprotestanten is een zwarte bladzijde in onze geschiedenis.” “In mijn werk kwam en kom ik ook veel charismatische christenen tegen”, vervolgt Van der Zwaag. “Ik stond vroeger best kritisch tegenover evangelische christenen, maar heb ook hen leren waarderen. Met hun nadruk op hart en handen, op het werk van de Geest en de vervulling met de Geest, op de groei in het geloof, brengen ze Bijbelse noties onder de aandacht. We zeggen het in onze eigen kring ook wel eens: Gods volk leeft doorgaans onder zijn stand. Charismatische christenen kunnen ons op dit punt bij de les houden. Er is nog zoveel meer te krijgen dan we denken.” “Ik waardeer het doperdom daarom ook als legitieme vorm van de Reformatie. Daarbij leven we nu aan het einde van het Constantijnse tijdperk en is het charismatische gedachtegoed actueel als het bijvoorbeeld gaat om gemeentezijn in deze tijd. De charismatische geloofsgemeenschappen zijn de snelste groeiende kerken in de wereld, met name in Azië, Afrika en Zuid-Amerika.” “Ten aanzien voor zowel doperdom als rooms-katholicisme geldt overigens - om met een woord van A.A. van Ruler te spreken - : ‘je hebt de ander nodig om de waarheid te verstaan.’ Zo vatte Van Ruler de kern van tolerantie op. Tradities vullen elkaar aan en corrigeren elkaar.” Gevaarlijk Ondanks zijn affiniteit met beide fronten van de Reformatie, blijft van der Zwaag in hart en nieren reformatorisch. “Bij Rome komt het werk van de Geest mogelijk in de verdrukking door het instituut, maar ook de nadruk op het werk van de Geest los van het Woord en de kerk is gevaarlijk. Er is altijd de corrigerende instantie van de kerk als een tegenover nodig. Het werk van de Geest en de ervaring mogen nooit verabsoluteerd worden, dat leidt tot ongelukken. De Reformatie heeft eigenlijk wat dit betreft de juiste balans gevonden.” Verabsolutering van het gevoel los van het Woord ziet hij zowel in evangelische als bevindelijke kringen. “Misschien is dit wel het gevoeligste onderwerp in het boek.” Ook om elkaar te vinden als gelovigen heb je de kerk en de traditie nodig. “De kerk is er namelijk altijd al, die sticht je niet zelf. God is er ook eerder dan jij. Jouw geloof is een reactie op wat God heeft beloofd in jouw doop. Ik ben bang voor subjectivisme en voor zelf gestichte en zelfgekozen gemeenschappen waarin je het zo goed hebt met elkaar.’’ Als zoon van de Reformatie vindt Van der Zwaag dat de kerk steeds weer ge-reformeerd moet worden. Bewegingen als de Reformatie, puritanisme, diverse opwekkingsbewegingen, Réveil of de Afscheiding uit 1834 beginnen altijd met veel vuur en passie. Als dat verdwenen is, is er een nieuwe reformatie nodig. Ik wil met mijn boek aan de kerken van de Reformatie ook de vraag stellen: Staan we nog voor de sola’s van de Reformatie? Bijvoorbeeld waar het gaat om het onvoorwaardelijke heil van Godswege en de prediking als de bediening der verzoening?” Naslagwerk Het boek, dat het karakter heeft van een encyclopedisch naslagwerk, behandelt tal van onderwerpen, zoals de oecumenische betrekkingen tussen de Rooms-Katholieke Kerk en de kerken van de Reformatie, de toenadering rond de rechtvaardiging, de struikelblokken van de ambten en de paus, discussies over kinder- en volwassendoop, avondmaal en eucharistie, de verhouding tussen evangelischen en reformatorischen, recente ontwikkelingen in de refozuil, parallellen tussen bevindelijken en charismatischen, de gaven van de Geest, de verhouding mystiek, bevinding en ervaring, de uitdaging van nieuwe vormen van spiritualiteit, het verlangen naar opwekking en vernieuwing van de kerk, enzovoorts. Theologische thema’s als genade, de verhouding tussen Gods soevereiniteit en onze verantwoordelijkheid, de heiligmaking in relatie tot groei in het geloof, en de dynamiek van Woord en Geest lopen als een rode draad door dit werk. Het boek eindigt met een hoofdstuk over ‘het reformatorisch verlangen naar een charismatische kerk’ en 95 prikkelende stellingen over de kerk van de Reformatie en haar verhouding tot Rome en evangelische en charismatische geloofsgemeenschappen. Het boek (in twee banden) wordt gepresenteerd tijdens een studiebijeenkomst op 10 mei 2017 in het Hoornbeeck College, Utrechtseweg 230, 3800 AW Amersfoort. Sprekers zijn daar naast de auteur, prof. dr. P. van Geest en prof. dr. H. Bakker. Aanvang: 19.30 uur.

Reformatie vandaag

IRS magazine | Maart 2017

In zijn nieuwste boek maakt dr. Klaas van der Zwaag de balans op van 500 jaar Reformatie. Over de Rooms-Katholieke Kerk is hij voorzichtig hoopvol: “De spannende vraag is in hoeverre een toenemende Bijbelse oriëntering bij Rome in de toekomst de vaste en bestaande ‘roomse’ kaders kan doorbreken.” De titel van het boek, Reformatie vandaag, 500 jaar Hervorming in debat met Rome en nieuwe vormen van doperse radicaliteit, is veelzeggend. De reformatorische beweging uit de zestiende eeuw kende twee tegenstanders: de Rooms- Katholieke Kerk én de anabaptisten oftewel het doperdom. Aan de ene kant was er het machtsinstituut Rome, dat niet in staat was om antwoorden te geven op geestelijke vragen van gelovigen. Aan de andere kant waren er de anabaptisten, die vonden dat de hervorming van de gereformeerden niet ver genoeg ging. De bevrijding van het juk van Rome ging bij hen gepaard met “ongelimiteerde vrijheid”. Van der Zwaag beschrijft de situatie als volgt: “Was Rome een gevaar van buitenaf, de dopersen ontwikkelden zich tot een bedreiging van binnenuit”.

Middenpositie Tussen beide bewegingen in nemen de gereformeerden volgens Van der Zwaag nog steeds een middenpositie in. Met het ‘doperdom’ van vandaag de dag bedoelt Van der Zwaag een breed scala aan “radicale” christelijke bewegingen en kerken, zoals baptisten, pinkstergelovigen en evangelischen. “Ik zie steeds weer een golfbeweging in de geschiedenis”, zegt Van der Zwaag naar aanleiding van zijn boek. “Kerken worden in de loop van de tijd instituten die soms te veel verstarren. Als dat gebeurt, zijn er altijd weer mensen die het vuur erin proberen te brengen.” Charismatische beweging Zo ontstond ook de evangelische en charismatische beweging, waarover Van der Zwaag ook in zijn boek schrijft. Er is zelfs ook een charismatische beweging binnen de Rooms-Katholieke Kerk. Van der Zwaag ziet hier zeker iets positiefs in. “Door de charismatische beweging zien rooms-katholieken de waarde in van een persoonlijk geloof. Er ligt veel nadruk op het werk van de Geest. Dat is positief, zolang het niet in strijd is met het Woord. Het is goed als we ernaar verlangen om meer vervuld te worden met de Heilige Geest. Gereformeerden zeggen daarover weleens: ‘Een christen lee vaak beneden zijn stand’. Natuurlijk mag het niet eindigen in de mens zelf en in zijn eigen gaven.” Aandacht voor de Bijbel Niet alleen de reformatorische kerken, ook de Rooms-Katholieke Kerk hee sinds de zestiende eeuw een ontwikkeling doorgemaakt. Aan grondposities van Rome is niet getornd. Van der Zwaag schrijft dat de kerk haar sacramenteel gefundeerd kerkbegrip alleen maar sterker hee verdedigd, de apostolische successie met aan het hoofd de paus hee verstevigd en de Mariaverering hee aangemoedigd. Daarnaast is het rooms-katholieke systeem volgens hem nog steeds gebaseerd op de medewerking van de mens met het heil. Tegelijkertijd is er ook veel ten goede veranderd. Zo is er veel meer aandacht gekomen voor de Bijbel en wordt die door individuele roomskatholieken veel meer gelezen. “De spannende vraag is in hoeverre een toenemende Bijbelse oriëntering bij Rome in de toekomst de vaste en bestaande ‘roomse’ kaders kan doorbreken”, schrijft hij. Rechtvaardiging Verder noemt hij de openlijke instemming van de Rooms-Katholieke Kerk met het leerstuk van de rechtvaardiging door het geloof alleen. Dit zou rooms-katholieken en protestanten vandaag de dag bij elkaar kunnen brengen. Tegelijkertijd schrijft Van der Zwaag wel dat rooms-katholieken met ‘rechtvaardiging door het geloof ’ totaal iets anders bedoelen dan protestanten. Is dat niet juist verwarrend? “De instemming met de rechtvaardiging door het geloof hee de Rooms-Katholieke Kerk niet wezenlijk veranderd, maar hee haar wel dichter bij de beginselen van de Reformatie gebracht”, antwoordt Van der Zwaag. Hij refereert aan het rooms-katholieke Luther-congres dat twee jaar geleden plaatsvond in Erfurt. Hier werd Luther niet meer afgeschilderd als een rebel of als een verwoester, maar als een hervormer van de kerk. Van der Zwaag ziet de toekomst hoopvol tegemoet. “Wie vertrouwen hee in het verrassende werk van de Geest, zal van Hem verwachten dat de meest taaie vestigingen en vastgeroeste posities opengebroken kunnen worden”, schrijft hij aan het eind van zijn boek.

Reformatie vandaag

Reformatorisch Dagblad | 06-04-2017

Lees hier een interview met de auteur over het boek Reformatie vandaag.

Het ging er vaak fel aan toe in de Reformatietijd: protestanten en rooms-katholieken voerden heftige debatten over de christelijke leer en dopers werden stevig aangepakt. Toch zijn het juist deze groepen die nu met elkaar in gesprek zouden moeten gaan, vindt dr. Klaas van der Zwaag. Want ondanks de soms grote inhoudelijke verschillen, kan de rijkdom van de Reformatie vruchtbaar worden gemaakt.

lees de volledige recensie van Maarten Stolk

Reformatie vandaag

Reformatorische Omroep | 5 mei 2017

De uitgave ziet er goed verzorgd uit. De auteur is in het dagelijks leven werkzaam als kerk- en religiejournalist bij het RD. Deze studie belicht de Reformatie in het kader van een tweevoudig strijd: enerzijds tegen de Rooms-Katholieke Kerk en anderzijds tegen de vrije anabaptistische (doopsgezinde) en spiritualistische stromingen. In 2025 wordt 500 jaar doperdom internationaal herdacht

Deze studie volgt dit tweevoudig debat door de eeuwen heen tot op de huidige tijd. De schrijver stelt de vraag hoe de Reformatie in deze tijd gestalte zou kunnen krijgen in een nieuw kontakst van enerzijds een veranderende RK-kerk en anderzijds nieuw doperse en charismatische vormen van kerk-zijn. De schrijver is van mening dat de Reformatie van de 6e eeuw een rijke inspiratiebron is voor de huidige kerk en theologie.
De studie is opgedragen aan W. van der Zwaag, vader van de auteur, wiens levenswerk in het teken stond van een verlangen naar reformatie en opwekking.
Appendix: 95 stellingen die de kern van de studie samenvatten en deze toespitsen op de kerk van deze tijd (Band 2 , blz.9).:
74. Klagen over teloorgang van de refozuil en de verwereldlijking van de refojongeren op het terrein van bijvoorbeeld het mediagebruik is het spreekwoordelijke dweilen met de kraan open zolang er geen aandacht wordt besteed aan de steeds meer naar buiten tredende tragiek van de refozuil: de afbraak van de innerlijke weerstand tegenover de wereld door gebrek aan levend geloof’(748)
88. Radicale vormen van het christendom houden de gevestigde kerken een spiegel voor. Zij wijzen naar het oorspronkelijke elan van de vroegchristelijke kerk (751)
90. De wereldwijde opleving van de spiritualiteit in de huidige tijd biedt een kans voor de verkondiging van het Evangelie (751).
92. 500 jaar Reformatie i s niet alleen een jubileum dat gevierd wordt ,maar ook aanleiding voor schudbelijdenis (751)
Van harte aanbevolen. Met dank aan de auteur voor hetgeen geboden wordt en aan de uitgever. Ik heb er al veel uren in gelezen. Het is een handboek!
Geschikt voor iedere geïnteresseerde en voor gebruik als studiemateriaal voor studenten theologie en geschiedenis.

Reformatie vandaag

Nederlands Dagblad | 12 mei 2017

Het zijn twee kloeke boeken geworden van in totaal 1739 pagina’s over de actualiteit van de Reformatie. Midden in het Reformatiejaar beschrijft Klaas van der Zwaag de Reformatie als ‘een wankel evenwicht’ en ‘balanceren tussen twee uitersten’

Alleen het overzicht van alle door Klaas van der Zwaag gebruikte boeken en artikelen beslaat al 52 pagina’s met kleingedrukte letters. ‘Veel werken heb ik zelfs kunnen lezen in de tijd van de baas’, zegt de kerk- en religiejournalist van het Reformatorisch Dagblad er zelf glimlachend over. ‘Het mes sneed aan twee kanten.’ Van der Zwaag ziet de actualiteit van de Reformatie in directe lijn met de middenpositie die de Reformatie al in de zestiende eeuw ‘moest bepalen ten opzichte van twee tegenstanders, te weten de Rooms-Katholieke Kerk en de beweging der dopers of anabaptisten’. Hij presenteert de Reformatie dus als een soort via media, net zoals Anglicanen zichzelf als gulden middenweg zien tussen het protestantisme en katholicisme, en rooms-katholieken zich soms presenteren als evenwicht tussen orthodoxie en protestantisme.
Waarom vindt u dat juist de Reformatie erin slaagt om een goed evenwicht te vinden?
‘Ik werk dat vooral uit ten aanzien van Woord en Geest, geloof en ervaring. Schematiserend kun je zeggen dat katholieken vooral het instituut belangrijk vinden en het doperdom de ervaring, de subjectiviteit. Natuurlijk moet je daar ook geen karikatuur van maken, want er bestaat ook zoiets als de charismatische beweging in de Rooms-Katholieke Kerk en het Tweede Vaticaans Concilie spreekt over het charismatische karakter van de kerk.’
U schrijft dat veel reformatorische christenen nog steeds een te negatief beeld hebben over de Rooms-Katholieke Kerk.
‘Op basis van verouderde denkbeelden over de Rooms-Katholieke Kerk inderdaad. Als je je niet hebt verdiept in de afgelopen decennia, ga je al gauw stereotypen herhalen. Ik denk dat ik wel op de troepen vooruitloop in reformatorische kring. Ik probeer het positieve en het gemeenschappelijke te zien in de Rooms-Katholieke Kerk. Ik heb alle documenten van Vaticanum II doorploegd, en dan zie je toch heel duidelijk een toenadering tot de Bijbel en een veel meer christocentrische openbaring. Het hele starre patroon van de neoscholastiek verdwijnt dan. Het persoonlijk geloof speelt veel meer een rol, actieve participatie van de gelovigen, herwaardering van de leek. Dat zijn allemaal dingen die ook een rechtgeaarde protestant kan waarderen. En ik vind dan ook dat je Rome daarin recht moet doen.’
Toch valt die houding niet bij iedereen in orthodox-protestantse kring in goede aarde.
‘In een bepaalde rechterflank niet, maar in andere delen, zoals de Gereformeerde Bond of de Christelijke Gereformeerde Kerken, weet men bijvoorbeeld de Jezus-boeken van Josef Ratzinger te waarderen. Toch blijft er ook een bepaald segment dat de paus nog steeds als de antichrist ziet.’
Tegelijkertijd schrijft u dat de Rooms- Katholieke Kerk wezenlijk niet veranderd is.
‘De katholieke kerk blijft volgens zichzelf een sacramenteel heilsinstituut. Dat zeggen ook de kardinalen Walter Kasper en Gerhard Müller. De Kerk is toch degene die het heil uitdeelt via de sacramenten, en daarom heb je de kerk nodig. Dit synergisme zit heel duidelijk in de katholieke kerk: de mens werkt samen met God. De katholieke kerk is een stuk optimistischer over de mens dan de reformatorische traditie.’
Zijn gereformeerden dan van nature pessimistisch?
‘Pessimisme klinkt al weer zo verlagend. Ik zou zeggen: ze zijn realistisch.’
Dat zeggen alle pessimisten van zichzelf, dat ze ‘realistisch’ zijn.
‘Als je realistisch bent, schittert de genade des te meer. Want de genade overwint alle zonde en alle vuiligheid. Dit is het beeld dat de Bijbel schetst in Genesis en in de brieven van Paulus. Ook de late Augustinus wordt weleens verweten dat hij te pessimistisch was. Daar had de katholieke kerk ook wel moeite mee, met die late Augustinus. Een katholiek zou zeggen: het strekt God veel meer tot eer dat de mens met God samenwerkt. Protestanten zeggen dan toch meer: alles God en de mens niets.’
‘Je moet de ogen niet sluiten voor het roomse zuurdesem in de eigen gelederen’, schrijft u. En dan noemt u alleen maar negatieve dingen: bijvoorbeeld: ‘subtiele werkheiligheid’ en ‘onderhorigheid aan het kerkelijk gezag’. Moeten we juist niet met vreugde erkennen dat er positieve ‘katholiciteit’ in het protestantisme zit en inmiddels ook positief ‘protestantisme’ in de katholieke traditie? Zet u de dingen niet nog te veel naast elkaar?
‘Wel naast elkaar, maar niet tegenover elkaar. Er blijven kardinale geschilpunten zoals ambt, kerk en eucharistie. Daarover moet het gesprek gaan. Maar ik pleit tegelijkertijd ook voor een authentieke Christus-vroomheid waarin katho- liek en protestant elkaar kunnen vinden. Daar zie je dan de katholiciteit van het protestantisme. Ik wil zoeken naar het samenbindende. Je moet niet beginnen met dogmatische geschilpunten, want daar kom je niet veel verder mee – tegelijkertijd moet je ze ook niet negeren. Maar laten we bijvoorbeeld in de ethiek en de Christusvroomheid het samenbindende zoeken. Vroomheid overstijgt alle confessionele geschillen en kerkelijke grenzen. Van daaruit kom je vanzelf weer op de dingen die verschillend zijn.’
En toch. Helemaal aan het eind van al die doorwrochte pagina’s volgen 95 door u geschreven stellingen, waarvan de allerlaatste zin luidt: ‘Wanneer we dit gesprek [tussen Rome en Reformatie] open en onbevooroordeeld ingaan, kunnen we wat betreft de uitkomst ervan verrast worden door onverwachte openingen van de Heilige Geest, die dwars door eeuwenoude tegenstellingen heen kan breken en nieuwe kerkelijke mogelijkheden schenkt’. Ziet u daar aanwijzingen voor?
‘Op korte termijn niet. Dat is een realistische overtuiging in zowel protestantse als katholieke kring. Maar we zijn wel dichter bij de kern van het christelijk geloof gekomen. Dat wil zeggen bij Christus en de Bijbel. Op het punt van de rechtvaardiging door het geloof, kunnen katholieken en protestanten elkaar de hand reiken. De rest vergt geduld en is iets voor de lange adem. Maar volgens mij is de eigenlijke tegenstelling niet meer protestant-katholiek maar vrijzinnig-orthodox.’
Toch kreeg ik bij het lezen af en toe de indruk dat het volgens u allemaal de goede kant op gaat, zolang ‘Rome’ maar de kant van het protestantisme op beweegt dat echter zelf onbeweeglijk ‘in het centrum’ blijft staan. Is het reformatorisch protestantisme toch niet teveel een statisch geloof?
‘Ik zie de Reformatie vooral als een dynamisch gebeuren. De Reformatie is nooit af. Een kerk moet altijd gereformeerd, gezuiverd worden. En op dit punt kunnen katholieken en protestanten elkaar de hand reiken. We moeten terug naar het elan, naar de bronnen. En ik ben soms ook wel kritisch naar de kerken van de Reformatie. Naar de ‘rechterzijde’: in hoeverre geloof je werkelijk in een onvoorwaardelijk evangelie, dat je niet eerst iets moet verdienen voordat je je geaccepteerd mag weten? En naar de ‘linkerkant’ bekritiseer ik de meer vrijzinnige protestanten. Die vullen de mondigheid op een heel vrijzinnig manier in. Op beide flanken verloochen je de erfenis van de Reformatie die juist die balans wilde handhaven. Daar kunnen soms nog wel harde noten gekraakt worden.’
Maar is de ervaringslaag bij gereformeerden toch niet ietwat onderbelicht gebleven?
‘Ja en nee. Wanneer bijvoorbeeld Müntzer en Karlstadt Luther verwijten dat hij slechts een verstandsgeloof heeft, dan is dat onterechte kritiek, want ook bij Luther is er een hele mystieke lijn. En die ervaring, de aanvechting, het subjectieve dat je bij hem vindt, zie je ook heel duidelijk bij Calvijn. In de lutherse traditie bleek er wel het risico dat het alleen ging over het Woord, en zo de Geest wat buiten beeld bleef. Zo raakte de kerk ook verstard en krijg je naamchristenen die er niks bij voelden dat ze christen waren. Maar altijd zie je de opkomst van ervaringsbewegingen zoals het piëtisme, puritanisme. In het gereformeerde christendom is, als het goed is, in de lijn van Calvijn, de theoloog van de Heilige Geest. God moet ondervonden worden. Er is een hele diepe relatie die door de mens heengaat, een mystieke laag. Als die vergeten wordt, krijg je dorre scholastiek. De ervaring moet getoetst worden aan het Woord en aan de leer. Daarom hebben we ook belijdenisgeschriften, als richtingwijzer. Daar zit een corrigerend element. En de gereformeerden geloven ook in de kerk. We hebben elkaar nodig om elkaar te corrigeren.’
U steekt uw bewondering voor de radicaliteit in de doperse traditie niet onder stoelen of banken.
‘Daar heb ik een ontwikkeling in doorgemaakt. Eerst dacht ik dat het spiritualisten waren die Woord en Geest scheiden. Maar radicaliteit vind ik op zich goed: er blijkt overtuiging en authenticiteit uit. Er liggen natuurlijk ook gevaren in teveel nadruk op de lokale kerkgemeenschap: zoals die van een te grote afzondering, het je opsluiten in een bepaalde groep van eensgezinden. Dan mis je de correctie van de kerk van alle eeuwen.’
Welke kant gaat het dan op met onze verschillende kerken?
‘Ik geloof niet in het samensmelten van instituten. Laat de katholieke kerk gewoon katholiek blijven en de protestante kerken ook zichzelf. Want al die fusies die roepen alleen maar nieuwe schisma’s op. Ik ben tevreden als je elkaar over grenzen erkent en herkent.’

Bezoek ook andere websites van Erdee Media Groep

bezoek ook sluiten