Winkelmandje

Dit artikel zit al in uw winkelwagentje. Wanneer u meerdere exemplaren wilt bestellen kunt u dat doen via

Er zijn geen artikelen in het winkelmandje.

Volk in verwarring

Volk in verwarring

Reformatie in Nederlandse steden en dorpen

Enny de Bruijn (red.)

Genre:Theologie
ISBN:9789402904932 (Paperback)
Druk:1e druk
Pagina's:320
ISBN:9789402905366 (E-book)
Druk:1e druk
Bekijk eerste pagina's
Volk in verwarringSluiten
Uitverkocht

Dit boek is helaas niet meer via deze site te verkrijgen.

Uw plaatselijke boekhandel kan het boek nog wel op voorraad hebben.

In winkelmandje leggen
Paperback
In winkelmandje
2-3 dagen

€ 26,95

E-book
In winkelmandje
Downloadlink per email

€ 19,99

De Reformatie ging niet over Luther alleen. Het duurde soms even, maar uiteindelijk bereikte de nieuwe leer ook de ‘gewone’ mensen in de steden en dorpen van de Nederlanden. Hoe ging dat in Zaltbommel, in Rijssen, in Bruinisse of in Gouda? In dit boek doen verschillende auteurs een steekproef: twintig steden en dorpen komen aan bod.

Daarnaast is er ook aandacht voor algemenere vragen. Wat veranderde er na de Reformatie in het landschap? Hoe werden vluchtelingen opgevangen? Wat hebben protestantse martelarenverhalen te zeggen? En hoe ging het in z’n werk, als een pastoor verder door het leven wilde gaan als dominee?


Aan dit boek werkten mee: Paul Abels, Henk van den Belt, Enny de Bruijn, Henk Florijn, Jan-Kees Karels, Jaco van der Knijff, Fred van Lieburg, Rudy Ligtenberg, Arjan Nobel, Ton van der Schans, Inge Schipper, Bart Jan Spruyt, Klaas Tippe, Huib Uil, Elise Verschuure en Jos de Weerd.

Recensies

Volk in verwarring

Reformatorisch Dagblad | 28 december 2017

Wat zouden Wittenberg en Genève voor betekenis hebben gehad wanneer de daar ontwikkelde „nye leer geen ingang zou hebben gevonden in de dorpen en de steden?

RD-redacteur Enny de Bruijn geeft in het fraaie, door haar geredigeerde boek ”Volk in verwarring” een prachtige voorzet: „Al in de vroege zestiende eeuw zijn ze overal te vinden, de Maastrichtse speldenmaker die een luthers boek bezit, de Dordtse schoenmaker die een zelfgeschreven pamflet aan zijn stadgenoten uitdeelt, de Zutphense weduwe die doperse bijeenkomsten organiseert, de vrouwen die op straat verkondigen dat de hostie gewoon ”gebakken brood” is.” Een keur van medewerkers geeft aan hoe het toeging in Middelburg, Breda, Zaltbommel, Gouda, Asperen, Heinenoord, Utrecht, Hauwert, Harderwijk, Amsterdam, Kampen, Dokkum, Bruinisse, Zutphen, Veenendaal, Groningen, IJhorst-De Wijk, Den Bosch, Rijssen en Maastricht. Curiosa Uiteraard treft men tal van curiosa aan. In Middelburg werden op dinsdag- en donderdagavond kapittelpreken gehouden, de hele Bijbel door. Over Psalm 119 werd elf weken gepreekt. In Zaltbommel vloog een kogel door de Sint-Maartenskerk. Een gat in een pilaar herinnert er nog aan. De dominee maakte zijn preek af in het klooster. In de Tieler- en Bommelerwaard zaten rond 1600 nog 34 dorpen zonder predikant. Maar het maakte de meeste dorpelingen ook niet zo veel uit of ze de „wekelijkse vermaningen en bemoedigingen” nu hoorden van een predikant of van een pastoor. Als Jan Arentsz, een eenvoudige maar charismatische prediker, gekleed in een „swart vaal kleed en een paar zeemleren kousen” in Overveen een hagenpreek houdt voor 5000 mensen, verbazen enkele geestelijken uit Haarlem zich erover dat een mandenmaker „zo lang en met zoveel inspiratie” kan preken over een Bijbeltekst. De bewuste preek ging over Psalm 118. Asperen Ik licht Asperen, het mooie stadje waar ik in mijn jongensjaren heel wat dagen heb doorgebracht, er even uit. Enny de Bruijn schrijft er zelf over. De heer van Asperen, Wessel van den Boetzelsaer, raakt in de loop van zijn leven steeds overtuigder van de nieuwe leer. Daardoor wordt het stadje een toevluchtsoord voor dopersen en gereformeerden. In 1566, als de Beeldenstorm woedt, helpen Wessels vader en broer Rutger en Otto van Boetzelaer met het verwijderen en stukslaan van de beelden in de kerk en de twee kloosters. De Reformatie is echter vooral een zaak van bovenaf, onder dwang van de overheid. Maar na de komst van de Spaanse hertog Alva keert het tij. Asperen wordt in 1568 het toneel „van een van de treurigste geschiedenissen van de Reformatietijd.” Het is de geschiedenis van Dirk Willemsz, die om zijn doopsgezinde opvattingen gevangen wordt gezet. Hij weet echter te ontsnappen door een touw van vodden te knopen en uit het raam te klimmen. Als hij over de bevroren vijver wegvlucht, zakt een bewaker tijdens de achtervolging door het ijs. Dirk trekt hem uit het wak. De bewaker wil hem laten gaan, maar de burgemeester is zonder pardon. Buiten de Asperense poort wordt Willemsz ten slotte als ketter verbrand. Zelfs tot in Leerdam horen ze hem „tot over de seventigmaalen roepen O! myn Heer o! myn God.” En de eerste predikant uit Asperen wordt, samen met zijn Leerdamse collega opgehangen. „O tijden, o zeden!” Algemene thema’s Het boek heeft meerwaarde door acht artikelen over algemene thema’s. Historicus Bart Jan Spruyt geeft aan dat een brede ”evangelische” stroming de gehele zestiende eeuw door een belangrijk bestanddeel van de Reformatiebeweging is geweest. Historicus Arjen Nobel merkt op dat met de Beeldenstorm altaren en beelden uit de kerk verdwenen. Maar de gereformeerde godshuizen kennen hun eigen ”boeken der leken”: kleurrijke glas-in-loodvensters, rijk gedecoreerde graftombes, rouw-, gilde- en tekstborden en speciale banken voor overheidspersonen. Historica Inge Schipper geeft aan dat ”ballingschap” niet was voorbehouden aan de gereformeerden, maar dat dit lot ook personen van andere confessies of zonder confessie trof. Maar Enny de Bruijn brengt de martelaren van het gereformeerde geloof tot leven. In een boeiend artikel over ”de gereformeerde staat” zegt historicus Fred van Lieburg dat „strikt genomen” de Dordtse Synode niet kan gelden als „een positieve keuze van de Staten-Generaal voor de gereformeerde leer”, omdat ”1618-1619” hoogstens staat voor een veroordeling van het remonstrantisme en niet van het rooms-katholicisme. Dat is bepaald een uitsmijter! Van Lieburg schrijft ook over ”pastoors en predikanten”. Waar pastoors slechts een gebrekkige opleiding hadden genoten en in de ogen van gereformeerden dom waren, was met de komst van tal van universiteiten en hogescholen „het succes van de theologisch opgeleide predikant verzekerd.” De theologiestudie krijgt expliciet aandacht in een bijdrage van prof. dr. Henk van den Belt. Hij haalt de 26-jarige Leidse theologiestudent Anton de Waele (Walaeus) voor het voetlicht, die in 1600 op een bergtop bij Genève met drie vrienden staat te zingen. De muziek klinkt hemels en „het raakt de oren zo zachtjes en teder, dat niets op aarde het in de verte kan benaderen.” Walaeus wordt later hoogleraar in Leiden. RD-journalist Jaco van der Knijff besluit een artikel over ”Gereformeerde eredienst” met de opmerking dat „de praktijk van het zingende volk, dat in de eredienst eindelijk een stem heeft gekregen”, in het geval van invoering van de Bedezang voor de Predikatie sterker bleek „dan de principes van de kerkelijke elite.” Niets nieuws onder de zon! Maar parochianen werden dan ook lidmaten, schrijft Fred van Lieburg. Wat de rooms-katholieken betreft zegt Paul Abels dat die zich tegen het midden van de 17e eeuw behoorlijk hersteld hebben van de klappen die hun door de Reformatie waren toegebracht. Kernen Slechts wat kernnoties uit dit fraaie boek zijn hiervoor besproken. Het boek is prachtig uitgegeven met een keur aan fraaie illustraties. Maar het had een uitvoering in hardcover verdiend, beter dan slappe paperbackeditie. Een inhoudelijk punt van kritiek betreft het herhaaldelijke gebruik van ”katholiek” waar ”rooms-katholiek” is bedoeld. Protestanten zijn ook katholiek.

Volk in verwarring

Gen.magazine | december 2017

Maarten Luther spijkerde vijfhonderd jaar geleden 95 stellingen aan de kerkdeur in Wittenberg. Die herinnering maakt van 2017 het Lutherjaar. In dat kader gebruikte De Nieuwe Kerk [Amsterdam] Luther als een van de thema’s voor de zomerexpositie Reis in de tijd, wijdde Museum Catharijneconvent (Utrecht) een tentoonstelling aan Luther en ontwikkelde Playmobil een speciale editie Luther-poppetjes. De Reformatie is echter meer dan Luther alleen. Het boek Volk in verwarring weet dat op heldere wijze te verwoorden.

In het boek heeft redacteur dr. Enny de Bruijn —tevens cultuurredacteur bij het Reformatorisch Dagblad— een reeks collega-wetenschappers uit de historische en theologische hoek bijeengebracht. Hun bijdragen maken duidelijk dat de Reformatie niet alleen een beweging was van grote en geleerde mannen, maar ook van gewone ambachtslieden, huisvrouwen, boeren en kooplui. Het boek gaat juist over gewone mensen die hun weg moesten zoeken in de periode 1520-1650. In twintig hoofdstukken van verschillende auteurs komen verhalen uit evenzovele dorpen en steden aan bod. Die regionale hoofdstukken worden afgewisseld met hoofdstukken over algemenere thema’s, zoals de Beeldenstorm, vluchtelingen, martelaren, eredienst en de vorming van een gereformeerde staat. De Bruijn koos ervoor alleen de regio’s te behandelen die tot het huidige Nederland behoren. Door deze keuze ontbreken gebeurtenissen uit de Zuidelijke Nederlanden en komen juist de vaak wat onbekendere verhalen uit de Noordelijke Nederlanden nu eens voor het voetlicht. De verhalen maken duidelijk dat de Reformatie in de vroege zestiende eeuw allereerst op gang kwam in de kustprovincies en langs de grote rivieren, waar kooplieden internationale handelscontacten onderhielden en daardoor gemakkelijker in aanraking kwamen met nieuwe ideeën. Het boek geeft een goed beeld van de tijd van verwarring, angst, onzekerheid en polarisatie die de Reformatie voor gewone mensen was. Aan de hand van bronnenonderzoek komen de auteurs met heldere voorbeelden uit het dagelijks leven, zoals een schoolmeester die een hoger salaris eist als hij de kinderen psalmen en catechismusvragen moet gaan leren. Een ander relaas gaat over een weduwe die hervormingsgezinde bijeenkomsten organiseerde en dat met de dood moest bekopen. Deze verhalen van gewone mensen brengen de Reformatie voor de lezer dichterbij en tonen hoe veelzijdig de geschiedenis van de Reformatie was.

Volk in verwarring

Bewaar het Pand | 6 februari 2018

In dit boek wordt getekend hoe de reformatie gestalte kreeg in 20 steden en dorpen in Nederland. Veel informatie wordt gegeven over de plaatselijke omstandigheden, ontwikkelingen en gebeurtenissen. Naast plaatselijke gegevens wordt er ook op een beknopte manier geschreven over meer algemene thema’s zoals de beeldenstorm, vluchtelingen, martelaren, eredienst en vorming van de Nederlandse staat.

De Zuidelijke Nederlanden blijven buiten beschouwing. De vaak wat minder bekende geschiedenissen uit de Noordelijke Nederlanden krijgen alle aandacht. Het boek bevat veel schitterende illustraties. Wat ons betreft had het een gebonden boek mogen zijn. Achterin staat een lijst van boeken om zich verder te kunnen verdiepen in de aangeboden stof. Er zou heel veel uit dit boek geciteerd kunnen worden. Iets van de inhoud willen we doorgeven. Op blz. 195 staat dat er rond 1648 in totaal ongeveer 1250 predikanten in Nederland werkzaam zijn. In het hoofdstuk dat gaat over Groningen lezen we op blz. 242 dat de Groninger kerkorde van 1595 in artikel 28 bepaalt dat er in de dienst op zondagmorgen geen orgelspel mag zijn, maar dat een ouderling één of twee hoofdstukken uit de Bijbel moet voorlezen. In de praktijk bleek het niet zo eenvoudig te zijn dit daadwerkelijk te verwezenlijken.

Bezoek ook andere websites van Erdee Media Groep

bezoek ook sluiten