Jodendom en christendom

Wat zijn de verschillen tussen jodendom en christendom? Ds. W. Silfhout schreef een boek over dit thema met als titel ”Jodendom en christendom. Geloofsvraagstukken vergeleken”. Volgens ds. Silfhout zijn alle verschillen samen te vatten met één Naam: Christus. In het boek werkt hij dit verder uit.

Ds. W. Silfhout heeft al meerdere boeken geschreven rond het thema ”Israël”. Eerder schreef hij
onder andere ”De Joodse wereld” (2016), ”Drie grote Joodse feesten” (2019) en ”Israël. Volk tussen liefde en haat” (2023). In zijn nieuwste boek gaat hij vooral in op de verschillen binnen de dogmatiek of geloofsleer. In twaalf hoofdstukken gaat het onder andere over thema’s als het Godsbeeld, het mensbeeld, zonde, verzoening en de Messias.
De ondertitel suggereert dat het alleen gaat om een vergelijking van geloofsvraagstukken vanuit joods
en christelijk perspectief. Voor een goede vergelijking van de geloofsvraagstukken is het belangrijk om
zowel verschillen als overeenkomsten tussen beide godsdiensten naar voren te brengen. Dit boek is echter vooral gericht op de verschillen. Hieronder volgt één voorbeeld ter illustratie omte laten zien dat er, mijns inziens, te weinig aandacht is voor de overeenkomsten.

In hoofdstuk 3 geeft ds. Silfhout een vergelijking tussen de dertien geloofsprincipes van Maimonides

en de twaalf artikelen van de Apostolische Geloofsbelijdenis. De auteur concludeert dat de laatste
drie artikelen van de Apostolische Geloofsbelijdenis, waaronder dat over de „wederopstanding des vleses”, geen aansluiting vinden bij de geloofsprincipes van Maimonides.
Terwijl het laatste geloofsprincipe van Maimonides wel degelijk spreekt over een „herrijzing van de doden”. Ook al is de verwoording verschillend, het gaat hier wel degelijk om hetzelfde geloof in de opstanding van de doden. De Heere Jezus verschilde op dit punt wel met de sadduceeën, maar niet met de voorlopers van de huidige joodse traditie, de farizeeën (zie Mattheüs 22:23-34, Lukas 20:27-40).
De auteur geeft aan dat deze opvattingen er wel zijn in het „judaïsme”, maar dat die anders zijn. Waarin dat anders zijn precies bestaat, blijft onduidelijk.
Wat verder opvalt, is dat het jodendom beoordeeld wordt vanuit een christelijke, vooral reformatorische, visie op de betreffende thema’s. Dat is uiteraard het goed recht van de schrijver. Maar de vraag is wel of je hiermee altijd recht doet aan het jodendom in al zijn breedte en diversiteit. Kun je het religieus-joodse mensbeeld, waarin de vrije wil een belangrijke rol speelt, kwalificeren als het „joodse humanistisch mensbeeld”? Met de kwalificatie „humanistisch” wordt gezegd dat in het joodse mensbeeld de mens in het middelpunt wordt geplaatst. Volgens mij wordt hiermee geen recht gedaan aan de gelaagdheid in het spreken over de mens én God binnen de joodse traditie. Het gebedenboek laat volgens mij juist goed zien hoe de dienst in de synagoge gericht is op God.

In zijn omschrijving van de joodse visie op de verlossing zegt ds. Silfhout: „De Messias zal regeren in het huidige Jeruzalem en niet in een geestelijk Jeruzalem in de hemel. Verlossing is niet iets wat in het hart van de mens plaatsvindt, maar een materiële gebeurtenis”. Maar vanuit het Nieuwe Testament valt hier meer over te zeggen. Johannes ziet een nieuw Jeruzalem uit de hemel afdalen (Openbaring 21:2) op een nieuwe aarde. Daarmee is de verlossing zowel aards als geestelijk en gaat het niet alleen over persoonlijke verlossing, maar ook over de verlossing van de schepping (zie ook Romeinen 8). We kunnen langer in gesprek blijven met het jodendom als het gaat om deze geloofsvraagstukken. Het geheel van dit boek overziend, is het vooral de vraag of deze nadruk op de verschillen helpend is voor het gesprek met de joden, wat volgens de auteur de bedoeling van het boek is. Toen ik een joodse kennis vertelde over de onderwerpen in het boek, zoals bijvoorbeeld ”de vrije wil”, vroeg hij zich af of de meeste joden wel weten wat het jodendom hierover leert. Het gevaar
is dat we vooral op het niveau van het hoofd blijven communiceren. Terwijl een gesprek van hart
tot hart soms diepe verschillen blootlegt, maar ook telkens weer verrassende overeenkomsten naar
voren brengt, zo is mijn ervaring in Jeruzalem.