Hermann Friederich Kohlbrugge

Ter gelegenheid van zijn honderdvijftigste sterfdag is opnieuw een gedenkboek uitgegeven.
In 1976 verscheen al een soortgelijk boek, waarvan alleen de ondertitel verschilt: Zijn leven, zijn prediking, zijn geschriften. In een van de recensies van dat boek werd erop gewezen dat een artikel over Kohlbrugge en Bonhoeffer ontbrak. Daarin is nu voorzien, omdat een hoofdstuk ‘Sporen van Kohlbrugge in leven en werk van Dietrich Bonhoeffer’ van de hand van mederedacteur Bart Jan
Spruyt is opgenomen. De bijdragen in deze bundel zijn gegroepeerd rondom een viertal thema’s: historische studies, theologische aspecten, contacten en invloeden en preken van H.F. Kohlbrugge.
Het boek bevat tevens 38 zwart-witfoto’s en 44 kleurenfoto’s. Daarnaast heeft Hendries Boele een zeer overzichtelijk chronologisch overzicht van Kohlbrugges levensloop samengesteld.
In Boeles biografische studies zijn vele treffende citaten uit de bewaard gebleven correspondentie opgenomen. We krijgen hier op een bijzondere manier zicht op de mens Kohlbrugge en hoe hij coram Deo is omgegaanmet miskenning, verdachtmakingen en verguizing. Terzijde merk ik op dat het behulpzaam zou zijn geweest wanneer in de inleiding verantwoord zou worden waarom het
boek begint bij Kohlbrugges promotiestudie en aan zijn jeugdjaren voorbijgaat. Verhelderend
is de bijdrage van L.J. Geluk onder de titel ‘Pro of contra de politiek van Bismarck? Hoe Groen en Kohlbrugge daarover dachten’. De politieke situatie van Europa wordt voor het voetlicht gehaald. Napoleon had in 1806 een einde gemaakt aan het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. De Duitse

Bond die na het Congres van Wenen was opgericht, bestond uit niet minder dan 34 soevereine vorsten en 4 vrije steden onder leiding van Oostenrijk. Otto von Bismarck, in 1862 benoemd

tot minister-president van Pruisen, wilde niets liever dan een eenheid zonder Oostenrijk. In 1871

ontstond één groot Duits rijk onder leiding van Pruisen met Von Bismarck als de eerste rijkskanselier.

Om te doorzien wat ten grondslag heeft gelegen aan de Eerste en Tweede Wereldoorlog is kennis

van deze fase van de Europese geschiedenis nodig. Achteraf kunnen we vaststellen dat

iemand als Groen van Prinsterer scherper doorzien heeft welke krachten er in het spel waren. Kohlbrugge heeft dit veel minder doorzien. Wel laat Geluk zien hoe Kohlbrugge het gevaar van nationalistisch denken overstijgt en erop wijst dat het uiteindelijk gaat om het Rijk van Christus.

Ontdekkend klinkt een citaat uit een preek over Psalm 97:1 – ‘Op het ogenblik zijn wij allen, vervuld
van de inhoud der overwinningstelegrammen. En is eens de overwinning behaald, is de vrede gesloten, hoe spoedig is de roes voorbij en hoe spoedig is de oude ondankbaarheid weer aanwezig?’ (74).
In het tweede deel komen verschillende aspecten van Kohlbrugges theologie aan de orde. Een eerder

gepubliceerd artikel van A. de Reuver gaat in op de verkondiging van Gods Woord. W. van Vlastuin

stelt Kohlbrugges kritische visie op de Dordtse Leerregels aan de orde. Niettemin heeft hij de

Leerregels aanvaard als uitdrukking van zijn geloof toen hij de Lutherse Kerk verliet en de overstap maakte naar de Nederlandse Hervormde Kerk. De conclusie luidt dat de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Heidelbergse Catechismus de hermeneutische sleutel vormen voor de interpretatie van de Leerregels. Deze volgorde kan niet worden omgekeerd. Het is mooi dat dit belangwekkende artikel, dat eerder al in het Engels verscheen, nu ook in het Nederlands beschikbaar
is. B.J. Spruyt toont aan dat Bonhoeffer veel boeken van Kohlbrugge in bezit heeft gehad en ze ook gebruikt heeft. ‘Dat hij juist enkele voor Kohlbrugge zo kenmerkende passages instemmend aanhaalt, toont aan dat Bonhoeffer tot de kern van Kohlbrugges theologie was doorgedrongen en daar uitdrukkelijk mee instemde’ (257).

Kohlbrugges eigen, unieke stem komt tot leven in de vijf preken die in vertaling zijn opgenomen.
Dit boek helpt een nieuwe generatie studenten en theologen om Kohlbrugge te blijven bestuderen –

inclusief de context van de 19de eeuw, omdat in die eeuw zoveel dingen gebeurd zijn, waarvan de

doorwerking tot op de dag van vandaag ervaren wordt. De verschillende bijdragen vormen een

uitstekende basis om verder te studeren in de bronteksten.