Hermann Friedrich Kohlbrugge
Hermann Friedrich Kohlbrugge (1803-1875), wie kent hem niet? Maar dat kennen en kennen wezenlijk van elkaar verschillen, ontdekt u in deze biografie, die ter gelegenheid van Kohlbrugge’s 150e sterfdag is uitgegeven.
Allereerst wordt men op een frisse en heldere manier meegenomen in zijn leven, niet alleen als theoloog, maar ook als man en huisvader. Wetenswaardige feitjes worden niet achterwege gelaten, zoals een prijsvraag die de aanleiding was tot het schrijven van een bepaalde preek. De grote hoeveelheid primaire bronnen en de nauwkeurigheid van de voetnoten geven een goede indruk van historische betrouwbaarheid. De sprekende afbeeldingen, waaronder originele media zoals krantenknipsels of zijn bul, ondersteunen de tekst.
Voor beginners in de Kohlbrugge-wetenschap kan dit voelen alsof ze in het diepe gegooid worden. Veel kennis wordt als verondersteld gezien, bijvoorbeeld over zijn levensloop of theologische ontwikkelingen. Anderzijds sluit dit gevorderde perspectief goed aan bij het doel van deze biografie, namelijk het werpen van nieuw licht op zijn levensloop en theologie. In hoeverre alle hoofdstukken nuttig zijn, is aan de lezer zelf. Kohlbrugges boek is mijns inziens te vergelijken met een markt: er zijn veel marktkoopmannen – meer dan tien scribenten – die allerhande heerlijkheden laten zien, allemaal in hun eigen stijl. Tegelijk kan men op een markt kiezen bij welk kraampje men langer blijft staan en bij welke men sneller wegloopt.
Dit boek is niet alleen breed in de hoeveelheid onderwerpen en perspectieven, maar ook diep. Vooral in het tweede, theologische deel wordt op een grondige manier ingegaan op verschillende aspecten van en thema’s in Kohlbrugge’s theologie, zoals zijn visie op de prediking, de kinderdoop en het beeld van God. Hierin blijkt dat Kohlbrugge weliswaar in een andere tijd leefde, maar dat zijn theologische opvattingen nog altijd actueel en opscherpend zijn. Bepaalde hoofdstukken komen enigszins wollig over, maar het overgrote deel leest goed weg. Door de vele citaten wordt duidelijk dat Kohlbrugge zelf aan het woord laten een belangrijk onderdeel is van deze biografie. Tegelijkertijd weten de scribenten zijn theologie in bepaalde one-liners te typeren, waardoor men beter inzicht krijgt in en waardering voor Kohlbrugge’s theologie.
In het derde deel van het boek staan Kohlbrugge’s contacten en invloed centraal. Vooral de invloed van Kohlbrugge’s theologie in de werken van bijvoorbeeld Bonhoeffer en W. Aalders laat zijn relevantie in de bredere kerkgeschiedenis zien. Wat op markten soms gebeurt, twee koopmannen die hetzelfde aanprijzen, gebeurt hier ook: de contacten met Groen van Prinsterer worden door twee verschillende scribenten besproken. De overlap tussen deze twee hoofdstukken had vermeden kunnen worden.
Het boek sluit af met een deel waarin enkele tot nog toe onvertaalde of niet-gepubliceerde preken te vinden zijn. In combinatie met het begin van het boek, waar een geestelijk zelfportret van Kohlbrugge en een impressie van zijn begrafenis te vinden is, zet dit Kohlbrugges biografie in een mooi en eerlijk perspectief. Kohlbrugge is allereerst slechts een sterfelijk mens en bij alle nuttige informatie die tentoongespreid wordt, is er een substantieel deel ingeruimd voor het Woord, waarnaar Kohlbrugge wees: ‘‘Blijf bij het Woord, dan blijft u waar het Woord blijft’’ (289). Dát is het goud op deze markt en daar leert men de echte Kohlbrugge kennen: als dienaar van het Goddelijke Woord.
Al met al heeft deze biografie een goede balans tussen het benadrukken van kernthema’s en het inbrengen van vernieuwende aspecten. De biografie heeft soms meer het karakter van een naslagwerk. Desalniettemin kan de beginnende lezer beginnen met ronddwalen op de markt, waar hij niet zomaar weg zal komen, want er valt veel te smullen, ook op taalkundig gebied. Ook aan de donkere kleuren en uitspraken in zijn leven wordt aandacht gegeven en er wordt geprobeerd een eerlijk beeld te schetsen. Verder is aan degenen die liever een boek bekijken dan lezen ook gedacht: achterin is een compleet fotokatern in kleur te vinden. Zo is deze biografie niet alleen figuurlijk, maar ook letterlijk een veelkleurig portret van een veelzijdig man.
